Эки жерде туруктуу жашаган адам үчүн каср намаздын өкүмдөрү

Менин туулуп-өскөн жерим Нарын облусундагы Ак-Талаа районундагы Баетов айылы. Ал жерде эгин талаасы жана жашоо үчүн үй да бар. Мен ар үч-төрт жыл сайын үй-бүлөм менен ошол айылда бир жылдай жашайм. Ошондой эле менин Бишкек шаарында дагы үйүм бар жана калган үч-төрт жылды үй-бүлөм менен ошол жерде турам.
Бул маселе боюнча төмөнкү суроолорум бар:
1-суроо: Бул эки жердин кайсынысы менин негизги туруктуу мекеним (ватан аслий) болуп эсептелет?
2-суроо: Мен айылда жашабаган, тескерисинче, Бишкектеги үйдө жашаган жылдары, эгер айылга аза күтүү же той сыяктуу иш-чараларга катышуу үчүн 15 күндөн аз мөөнөткө барсам, анда айылда намазды каср окуймбу же жокпу?
3-суроо: Менин айрым туугандарымдын айылда болгону жери гана бар. Бирок алардын жашай турган үйү жок жана алар көчүп кеткенден кийин ал айылга кайра жашоо үчүн кайтып барышкан эмес. Алар ал жерден биротоло көчүп кетишкен, болгону аза күтүү же той сыяктуу учурларда гана барып турушат. Мындай адамдар 15 күндөн аз убакытка барганда, өз айылында намазды каср окушабы же жокпу?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Фыкх аалымдары негизги туруктуу мекен (ватан аслий) деген түшүнүктү адамдын туулган жери, үйлөнгөндөн кийин туруктуу жашоону чечкен жери же өмүр бою жашоону ниет кылган жери деп аныкташкан.
Ушул аныктамага ылайык, эгер бир адам эки же андан көп жерде кезектешип жашоону ниет кылып, ал жерлердин эч биринен биротоло көчүп кетүүнү ниет кылбаса, анда ал жерлердин баары анын туруктуу мекен (ватан аслийи) болуп эсептелет.
Ал эми бир жерде жөн гана мүлкү болуп, ал жерде туруктуу жашоо ниети жок болсо, ал жер ватан аслий болуп эсептелбейт.
Жогорудагы түшүндүрмөгө ылайык, суроолорго жооп төмөнкүчө:
1. Эгер адамдын эки жерде тең үйү болуп, ар кайсы убакта эки жерде тең жашап турса, анда ал эки жер тең анын ватан аслийи болуп эсептелет. Ошондуктан суралган маселеде эки жерде тең намаз толук окулат.
2. Эгер айыл да анын ватан аслийи болсо, анда ал жакка 15 күндөн аз мөөнөткө барса да, намазды каср кылбай, толук окушу керек.
3. Ал эми айылдан биротоло көчүп кетип, ал жерде жашоо ниети толугу менен токтогон адамдар айылга келгенде, эгер 15 күндөн аз убакытка калууну ниет кылышса, анда алар мусапыр болуп эсептелет жана намазды каср кылып окушат.

مأخَذُ الفَتوی

و فی بدائع الصنائع: "ثم الوطن الأصلي یجوز أن یکون واحداً أو أکثر بأن كان له أهل و دار في بلدتین و أکثر ولم یكن من نیة أهله الخروج منها و إن كان هو ینتقل من أهل إلى أهل في السنة." (۲۸۰/۱)
و فی البحر الرائق: "وفي المجتبى نقل القولين فيما إذا نقل أهله ومتاعه وبقي له دور وعقار ثم قال:” وهذا جواب واقعة ابتلينا بها وكثير من المسلمين المتوطنين في البلاد، ولهم دور وعقار في القرى البعيدة منها يصيفون بها بأهلهم ومتاعهم ،فلا بد من حفظها أنهما وطنان له لا يبطل أحدهما بالآخر."
(۱۴۷/۲)