Шартка байланыштуу үч талак жана андан сактануунун шариаттагы жолу

Менин атым Айдар, Талас облусунан болом. Көп жылдан бери кайын журтум менен мамилем жакшы болбой, ортобузда таарыныч болуп келет. Бир күнү ачуума алдырып, жубайыма: «Эгер төркүнүңө барсаң, мен тараптан сага үч талак», – деп айтып жибергем. Бирок бул сөздү айтар замат эле чоң жаңылыштык кетиргенимди түшүндүм.
Ошондон бери жубайым төркүнүнө барган жок. Бирок азыр кайын энем катуу ооруп жатат. Мындай кырдаалда жубайымдын барып, апасынан кабар алып келишин каалайм.
Ушундай учурда мен айткан шарт жокко чыгып, жубайым төркүнүнө барса да үч талак түшпөй турган шариаттагы кандайдыр бир чечим же хийла барбы?
Аллах ыраазы болсун, ушул маселе боюнча шариат өкүмүнө ылайык кеңири жооп берип коюшуңуздарды өтүнөм.

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Суроодо баяндалгандай, суроо берүүчү жубайына: «Эгер төркүнүңө барсаң, мен тараптан сага үч талак», – деп айткандыктан, үч талактын түшүшү жубайынын төркүнүнө баруусуна шартталган болуп калды. Демек, эгер аялы төркүнүнө барса, ага үч талак түшөт.
Бирок үч талактан сактануунун шариаттагы төмөнкүдөй жолу бар:
Суроо берүүчү жубайына бир ражий талак берсин. Андан кийин идда мөөнөтү бүткөнгө чейин ага ружуу кылбасын, башкача айтканда, жыныстык катнашка барбасын, өбүшүп-жытташпасын жана кумар менен кол тийгизбесин. Аялынын иддасы бүткөндөн кийин (этек кири келген аял болсо үч хайз өткөн соң, ал эми кош бойлуу болсо төрөгөндөн кийин) ал төркүнүнө барсын.
Мындай учурда мурда коюлган шарт өз күчүн жоготот. Анткени ал кезде аял суроо берүүчүнүн никесинде болбойт. Ошондуктан төркүнүнө барганы үчүн үч талак түшпөйт, ошол эле учурда коюлган шарт да аткарылган болуп эсептелет.
Андан кийин экөө тең кайрадан өз ара макулдашуу менен жаңы махр белгилеп, күбөлөрдүн катышуусунда жаңы нике кыйышса болот. Бирок мындай учурда күйөөнүн эки гана талак берүү укугу калат.
Азыркы учурда болсо кайын энеси менен жолугушуунун башка жолу да бар. Маселен, кайын энесин убактылуу башка бирөөнүн үйүнө, мисалы, башка кызынын үйүнө көчүрүп барып, ошол жерден жолугуштурса болот. Анткени мындай учурда аял төркүнүнө барган болуп эсептелбейт. Ошондуктан коюлган шарт ишке ашпайт жана талак да түшпөйт.

مأخَذُ الفَتوی

وفي الدر المختار:"(وتنحل) اليمين (بعد) وجود (الشرط مطلقا) لكن إن وجد في الملك طلقت وعتق وإلا لا" (كتاب الطلاق:باب في التعليق:۴/۶۰۰، ط: دار المعرفة، بيروت)-
وفي الدر المختار:"فحيلة من علق الثلاث بدخول الدار أن يطلقها واحدة ثم بعد العدة تدخلها فتنحل اليمين فينكحها" (كتاب الطلاق:باب في التعليق:۴/۶۰۰، ط: دار المعرفة، بيروت)-
وفي الهندية: "وإن وجد في غير الملك انحلت اليمين بأن قال لامرأته إن دخلت الدار فأنت طالق فطلقها قبل وجود الشرط ومضت العدة ثم دخلت الدار تنحل اليمين ولم يقع شيء كذا في الكافي"(كتاب الطلاق:الباب الرابع في الطلاق بالشرط: الفصل الثالث في تعليق الطلاق بكلمة إن وإذا وغيرهما:۱/۴۸۸، ط: دار الفكر، بيروت)۔