Эне баласын канча жашка чейин эмизүүгө милдеттүү?

Эне баласын канча жашка чейин эмизүүгө шарият боюнча милдеттүү?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Эмизүүнүн (сүт эмизүү) мөөнөтү — эки жыл. Бул уул балага да, кыз балага да тиешелүү. Эки жылдан кийин эмизүү негизинен уруксат эмес.
Бирок эгер бала өтө алсыз болсо, зарылчылык жаралса, анда эки жарым жылга чейин эмизүүгө уруксат берилет. Эгер эки жарым жылдын ичинде эмизсе, анда сүт туугандык (радаат) өкүмдөрү да тастыкталат.
Ошондой эле эки жылга чейин эмизүү милдеттүү парз эмес, бул — эмизүүнүн белгиленген мөөнөтү гана. Ошондуктан бала бул мөөнөт бүтө электе өзүнөн өзү эмизүүдөн чыкса же ата-эне макулдашып эртерээк эмизүүнү токтотсо жана бала үчүн башка тамак-аш каралган болсо, анда энеге күнөө болбойт.
Эгер эне алсыз болсо же сүтү чыкпаса, же башка жүйөлүү себеп болсо, аны эмизүүгө мажбур кылынбайт. Бул учурда баланын атасы башка эмизүүчү аялды (сүт эне) табууга милдеттүү.
Бирок эгер эненин эч кандай тоскоолдугу жок болсо, анда ал баласын эмизиши керек, анткени бул баланын акысы болуп эсептелет жана диний жактан жоопкерчилик бар.
Ошондой эле эне эмизип жаткан мезгилде күйөөсү анын тамак-ашын, кийимин жана ден соолугун камсыз кылууга милдеттүү.
Куранда Аллах Таала мындай деген:
Энелер балдарын толук эки жыл эмизишет. Бул мөөнөт эмизүүнү толук бүтүрүүнү каалаган адам үчүн. Ал эми баланын атасы энелердин тамак-ашын жана кийимин адилеттүү түрдө камсыз кылууга милдеттүү. Эч бир адамга анын мүмкүнчүлүгүнөн ашкан нерсе жүктөлбөйт. Эне да, ата да бала себептүү бири-бирине зыян келтирбеши керек. Ошондой эле мураскор да ушундай милдетке ээ.
Эгер ата-эне өз ара макулдашып, кеңешип бала эмизүүнү токтотууну каалашса, анда экөөнө тең күнөө жок. Эгер силер балдарыңарга башка аялды эмиздирүүнү кааласаңар, анда да күнөө жок, эгер мурда макулдашылган акысын адилеттүү түрдө төлөп берсеңер.
Аллахтан корккула жана билип койгула: Аллах силердин бардык кылып жаткан иштериңерди көрүп турат. (Бакара 233)
“Баян-ул-Куран” тафсиринде мындай делет:
Башкача айтканда, баланын ата-энеси өз ара кежирлик кылып, бири-бирине өчөшпөшү керек. Эгер эненин кандайдыр бир жүйөлүү себеби жок болсо, анда никеде турган же идда (ажырашкандан кийинки күтүү) мөөнөтүндө болгон убакта баласын эне сүтү менен багуу анын мойнундагы диний (Аллахтын алдындагы) милдети болуп саналат жана бул үчүн кошумча акы алуусу туура эмес. Ал эми ажырашкандан кийин идда мөөнөтү бүткөн болсо, анда ага акысыз түрдө баланы багуу милдетүү эмес.
Эгер эне баланы өз сүтү менен багууну кааласа жана анын сүтүндө эч кандай кемчилик же зыян жок болсо, атасынын аялга тыюу салууга жана башка багуучу табууга укугу жок.
Эгер эне баланы өз сүтү менен багууга ыраазы болсо, бирок анын сүтү балага зыян алып келе турган болсо (мисалы, эне ооруп калса), анда атасы ага багууну токтотууга жана башка сүт энеге берүүгө укуктуу.
Атасы тирүү кезде баланын багуусу жана чыгымдары бир гана атасынын мойнунда болот. Ал эми атасы каза болуп калса, анын чоо-жайы төмөнкүчө:
Эгер баланын өзүнө тиешелүү мүлкү (мурасы) бар болсо, анда анын чыгымдары ошол мүлктөн каржыланат. Эгер мүлкү жок болсо, анда анын мал-мүлктүү, эң жакын туугандарынын (махрамдарынын) жана андан сырткары шарият боюнча андан мурас алууга укуктуу болгон жакындарынын мойнуна жүктөлөт. Демек, мындай махрам жана мураскор туугандардын мойнуна баланын чыгымдарын көтөрүү милдет болот жана бул туугандардын катарына эне да кирет.

مأخَذُ الفَتوی

و فی أحكام القرآن: والصحيح أنه لاحد لأقله ، وأكثره محدود بحولين مع التراضي بنص القرآن. ( أحكام القرآن ، سورة البقرة: ۲۳۳، (۱ / ۲۷۳ )، ط: دار الکتب العلمیة ، بیروت )-
و فی الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) (ج:3 ص:209، ط:دار الفكر-بيروت):
’’باب الرضاع: (هو) لغةً بفتح وكسر: مص الثدي. وشرعاً: (مص من ثدي آدمية) ولو بكراً أو ميتةً أو آيسةً، وألحق بالمص الوجور والسعوط (في وقت مخصوص) هو (حولان ونصف عنده وحولان) فقط (عندهما، وهو الأصح) فتح، وبه يفتى كما في تصحيح القدوري عن العون، لكن في الجوهرة أنه في الحولين ونصف، ولو بعد الفطام محرم وعليه الفتوى. واستدلوا لقول الإمام بقوله تعالى: {وحمله وفصاله ثلاثون شهراً} [الأحقاف: 15] أي مدة كل منهما ثلاثون غير أن النقص في الأول قام بقول عائشة: لايبقى الولد أكثر من سنتين ومثله لايعرف إلا سماعاً، والآية مؤولة لتوزيعهم الأجل على الأقل والأكثر فلم تكن دلالتها قطعيةً، على أن الواجب على المقلد العمل بقول المجتهد وإن لم يظهر دليله كما أفاده في رسم المفتى، لكن في آخر الحاوي: فإن خالفا قيل: يخير المفتي، والأصح أن العبرة لقوة الدليل.
(قوله: لكن إلخ) استدراك على قوله: وبه يفتى. وحاصله أنهما قولان، أفتى بكل منهما ط ... (قوله: والأصح أن العبرة لقوة الدليل) قال في البحر: ولايخفى قوة دليلهما، فإن قوله تعالى: {والوالدات يرضعن} [البقرة: 233] الآية يدل على أنه لا رضاع بعد التمام. وأما قوله تعالى: {فإن أرادا فصالاً عن تراض منهما} [البقرة: 233] فإن ما هو قبل الحولين بدليل تقييده بالتراضي والتشاور، وبعدهما لايحتاج إليهما. وأما استدلال صاحب الهداية للإمام وقوله تعالى: {وحمله وفصاله ثلاثون شهراً} [الأحقاف: 15] بناء على أن المدة لكل منهما كما مر، فقد رجع إلى الحق في باب ثبوت النسب من أن الثلاثين لهما للحمل ستة أشهر والعامان للفصال. اهـ.‘‘
و فی تفسير الطبري = جامع البيان ط هجر (4/ 199):
’’القول في تأويل قوله تعالى: {والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالاً عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير} [البقرة: 233] يعني تعالى ذكره بذلك: والنساء اللواتي بن من أزواجهن ولهن أولاد قد ولدنهم من أزواجهن قبل بينونتهن منهم بطلاق أو ولدنهم منهم بعد فراقهم إياهن من وطء كان منهم لهن قبل البينونة يرضعن أولادهن، يعني بذلك أنهن أحق برضاعهم من غيرهن، وليس ذلك بإيجاب من الله تعالى ذكره عليهن رضاعهم، إذا كان المولود له والداً حياً موسراً؛ لأن الله تعالى ذكره قال في سورة النساء القصرى: {وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى} [الطلاق: 6] وأخبر تعالى، أن الوالدة، والمولود، له إن تعاسرا في الأجرة التي ترضع بها المرأة ولدها، أن أخرى سواها ترضعه، فلم يوجب عليها فرضًا رضاع ولدها، فكان معلومًا بذلك أن قوله: {والوالدات يرضعن أولادهن حولين} [البقرة: 233] دلالة على مبلغ غاية الرضاع التي متى اختلف الولدان في رضاع المولود بعدها، جعل حدًّا يفصل به بينهما، لا دلالة على أن فرضًا على الوالدات رضاع أولادهن، وأما قوله {حولين} [البقرة: 233] فإنه يعني به سنتين.‘‘-