Эски мечиттин ордуна медресе салуунун өкүмү

Биздин айылда бир топ убакыттан бери бир мечит кароосуз (бош) калган болчу, ал дагы деле ошо бойдон кароосуз турат. Жакын жерде жаңы мечит салынгандыктан, ал жерге (кайра) мечит салуунун зарылчылыгы да жок. Азыркы учурда бир дин аалымы ошол мечиттин ордуна медресе салып жатат. Мечиттин ордуна медресе салуу шариятта жаиз (уруксат) болобу же жокпу? Сураныч, мага шилтемеси (хавала) менен бирге тезирээк жооп берсеңиздер, медресенин жумуштарын баштайлы дедик эле.

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Ачык билип алуу керек болгон жагдай: кайсы бир жер бир жолу шаръий (расмий) мечит болуп бекитилген болсо, ал жер Кыяматка чейин мечит бойдон калат. Эч кимдин анын бул статусун (абалын) өзгөртүүгө укугу жок.
Андыктан, суроодо айтылган жагдай боюнча, мечиттин жерине медресе салуу шарият боюнча уруксат эмес (болбойт). Ал мечитти коргоо жана аны (намаз менен) кайрадан абат кылуу (жандандыруу) милдеттүү болуп саналат.
Бирок, мечиттин өкүмдөрүн, адептерин жана урмат-сыйын толук сактоо шарты менен, ал жерде балдарга убактылуу диний билим берүүнү (сабак өтүүнү) уюштурса болот. Тагыраагы, ал жерге даараткана, турак үй жана даарат алчу жай сыяктуу нерселерди салууга болбойт. Мечиттин адептерин сактаган абалда бир гана билим берилип, мугалимдер менен окуучулар ал жерде намаздарды жамаат менен окушса, анда мечит дагы кароосуз калбай, абат болуп турат.

مأخَذُ الفَتوی

و فی الفقہ الاسلامی و ادلتہ: "إذا صح الوقف خرج عن ملك الواقف، وصار حبيساً على حكم ملك الله تعالى، ولم يدخل في ملك الموقوف عليه، بدليل انتقاله عنه بشرط الواقف (المالك الأول) كسائر أملاكه، وإذا صح الوقف لم يجز بيعه ولا تمليكه ولا قسمته."
(الباب الخامس الوقف،الفصل الثالث حکم الوقف،ج:10،ص:7617،دارالفکر)-
و فی رد المحتار: (ولو خرب ما حوله واستغني عنه يبقى مسجدا عند الإمام والثاني) أبدا إلى قيام الساعة (وبه يفتي) حاوي القدسي
مطلب فيما لو خرب المسجد أو غيره (قوله: ولو خرب ما حوله) أي ولو مع بقائه عامرا وكذا لو خرب وليس له ما يعمر به وقد استغنى الناس عنه لبناء مسجد آخر (قوله: عند الإمام والثاني) فلا يعود ميراثا ولا يجوز نقله ونقل ماله إلى مسجد آخر، سواء كانوا يصلون فيه أو لا وهو الفتوى حاوي القدسي، وأكثر المشايخ عليه مجتبى وهو الأوجه فتح. اهـ" (کتاب الوقف،ج:4،ص:358،سعید)-